Timorasso

Wat is Timorasso?

Timorasso is een witte druif uit Piemonte, van oorsprong afkomstig uit de heuvels rond Tortona in de provincie Alessandria. De naam wordt onlosmakelijk verbonden met de aanduiding Derthona, de oude Romeinse benaming voor Tortona die alleen op het etiket mag staan als de druiven uit een van de erkende valleien rond de stad komen. Al eeuwen wordt hier over deze druif geschreven; de vroegste vermeldingen gaan terug tot de veertiende eeuw, toen de variëteit al werd beschreven in agrarische geschriften. Lange tijd was Timorasso zelfs de belangrijkste witte druif van Piemonte, zowel in areaal als in geproduceerde hoeveelheid.

Na de druifluisplaag aan het einde van de negentiende eeuw verdween de druif echter grotendeels van het toneel. Bij de herbeplanting van de wijngaarden kozen veel telers voor Cortese, een druif die eenvoudiger te telen was en een hogere opbrengst gaf. Timorasso raakte zo bijna in de vergetelheid en overleefde alleen dankzij een handjevol koppige telers. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw begon een kleine groep wijnmakers, met wijnmaker Walter Massa als bekendste naam, de druif weer serieus te vinifiëren en het bewaarpotentieel ervan te tonen. Die herontdekking heeft ervoor gezorgd dat Timorasso tegenwoordig wordt gezien als een van de interessantste witte druiven van Italië.

Hoe smaakt Timorasso?

Timorasso geeft wijnen met een uitgesproken karakter: vol van smaak, met een stevige zuurgraad en een duidelijk minerale ondertoon die vaak wordt omschreven als kalkachtig of steenachtig. In de jeugd overheersen citrus, wit en geel fruit zoals perzik en abrikoos, aangevuld met bloemige tonen van acacia of linde. Naarmate de wijn ouder wordt, verschuift dit fruit naar gedroogde en gekonfijte varianten, met tonen van honing, noten en soms een kruidige, bijna rokerige toets.

Wat Timorasso onderscheidt van veel andere witte druiven, is de manier waarop hij evolueert in de fles. Waar veel witte wijnen na een paar jaar hun frisheid verliezen, wint Timorasso juist aan complexiteit en laagjes. Dat bewaarpotentieel, gecombineerd met de volle body en de gestructureerde zuren, is de reden dat de wijn in Italië vaak liefkozend de witte Barolo wordt genoemd. Let wel: die vergelijking gaat over structuur en rijpingsvermogen, niet over stijl of druif, want Timorasso deelt genetisch geen verwantschap met andere bekende rassen.

Waar wordt Timorasso verbouwd?

Het hart van Timorasso ligt in de Colli Tortonesi, de glooiende heuvels ten oosten van Piemonte, verdeeld over een aantal valleien rond Tortona. De druif houdt van hoogte en warmte tegelijk, en gedijt het best op de hoger gelegen hellingen met kalk- en kleibodems. Voor de klimatologische en bodemkundige achtergrond van dit gebied verwijzen we je graag door naar de regiopagina van Piemonte. Buiten Tortona duikt de druif ook op in delen van Lombardije, maar het overgrote deel van de kwaliteitswijnen komt nog altijd uit de Colli Tortonesi.

Hoe wordt Timorasso gevinifieerd?

De meeste Timorasso wordt met de hand geoogst, omdat de druiven bij ruw weer gemakkelijk van de tros vallen en zorgvuldig transport nodig hebben. Na een korte, koude schilweking van enkele uren wordt de wijn geperst en vergist in roestvrijstalen tanks, meestal op een gematigde temperatuur die het aroma van de druif intact houdt. Grote invloed van eikenhout is bij Timorasso niet gebruikelijk; de druif ontwikkelt zijn karakter voornamelijk door langdurig contact met de gistresten, de zogeheten sur lie-rijping, en door rust op de fles voordat de wijn de markt op gaat.

Er bestaan ook meer avontuurlijke stijlen, waarbij Timorasso als oranje wijn wordt gemaakt met een langere schilweking. Dat levert een dieper gekleurde, meer oxidatieve wijn op met tannine en tonen van gedroogd fruit en noten. Dit is een minderheidsstijl, maar wel een die laat zien hoe veelzijdig deze druif in het glas kan zijn. Welke aanpak een producent kiest, hangt sterk af van het huis en de gewenste stijl, dus dat verschilt per fles.

Waar past Timorasso bij?

Door de combinatie van volume, frisse zuren en mineraliteit is Timorasso een prettige metgezel bij vis en schaaldieren, vooral bij gerechten met een romige of gegrilde bereiding. Ook bij risotto met zeevruchten of paddenstoelen komt de wijn goed tot zijn recht, net als bij gerechten met witte truffel, een combinatie die in Piemonte zelf veel wordt gemaakt. Oudere flessen met meer noten- en honingtonen doen het uitstekend bij harde kazen of gevogelte met een stevige jus.

Jonge, frisse Timorasso leent zich ook goed als aperitiefwijn, dankzij de levendige zuren en het heldere fruit. Kies je voor een rijpere jaargang met meer gewicht, dan kun je net zo goed richting witvlees of een stevigere plaat kaas bewegen. De stijl van de fles bepaalt dus goeddeels de keuze op het bord.

Waar let je op bij het kiezen van Timorasso?

De grootste valkuil bij Timorasso is te vroeg opentrekken. Deze druif heeft tijd nodig om zijn volle potentieel te laten zien; jonge flessen kunnen strak en soms wat gesloten overkomen, terwijl dezelfde wijn na enkele jaren rijping juist die kenmerkende laagjes van honing, kruid en gedroogd fruit ontwikkelt. Wie een Timorasso koopt met de bedoeling hem direct te drinken, mist daardoor soms een deel van het verhaal.

Let ook op het onderscheid tussen een jonge, toegankelijke stijl en een meer ambitieuze cru of riserva; de laatste categorie is vaak gemaakt van oudere stokken of een langere lees- en flesrijping en heeft dus meer tijd nodig voordat hij zich volledig opent. Sommige producenten kiezen bewust voor een orange wine-stijl met schilweking, wat een heel ander smaakprofiel geeft dan de klassieke, heldere Timorasso. Vraag je dus af of je een wijn zoekt om nu te drinken of om weg te leggen, want dat bepaalt welke stijl bij je past. Opbrengst per hectare en de hoeveelheid handwerk in de wijngaard verschillen sterk tussen telers, en dat werkt door in het karakter van de wijn.

Veelgestelde vragen

Is Timorasso droog of zoet?

Timorasso wordt vrijwel altijd droog gevinifieerd. De volle body en de aanwezigheid van rijp fruit kunnen de indruk van zoetheid geven, maar dat is te danken aan de rijping en niet aan restsuiker.

Op welke temperatuur schenk je Timorasso?

Schenk een jonge, frisse Timorasso rond de 10 tot 12 graden. Bij een rijpere of complexere fles, zeker als die een orange wine-stijl heeft, mag de temperatuur iets hoger liggen, richting 12 tot 14 graden, zodat de aroma’s van noten en gedroogd fruit zich beter openen.

Welk glas past bij Timorasso?

Een groter wit wijnglas met een wijde bol doet Timorasso recht, omdat de wijn tijd en ruimte nodig heeft om zijn aroma’s te ontplooien. Een smal, klein glas onderdrukt juist de complexiteit die deze druif kenmerkt.

Hoe lang kun je Timorasso bewaren?

Dit is een van de weinige witte druiven die bewust gemaakt wordt om te rijpen. Veel wijnen ontwikkelen zich goed gedurende meerdere jaren, en topflessen met voldoende structuur kunnen soms wel een decennium of langer meegaan. Hoelang een specifieke fles het beste bewaard kan worden, hangt sterk af van de producent en de stijl, dus check dat per wijn.

Met welke druiven wordt Timorasso geblend?

Timorasso wordt vrijwel altijd solo gevinifieerd. De druif heeft een uitgesproken, herkenbaar karakter en wordt daarom zelden gemengd met andere rassen; de meeste kwaliteitswijnen zijn honderd procent Timorasso.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

Binnen de Colli Tortonesi zelf zijn er al duidelijke verschillen tussen de valleien en de hoogte waarop de wijngaarden liggen: hoger gelegen percelen geven doorgaans meer spanning en mineraliteit, lager gelegen wijngaarden iets meer rondeur. Buiten Tortona, in delen van Lombardije, valt de druif vaak wat directer en minder gelaagd uit. Voor de precieze invloed van bodem en klimaat op deze verschillen verwijzen we je naar de regiopagina van Piemonte.