Sagrantino

Wat is Sagrantino?

Sagrantino is een inheemse blauwe druif uit Umbrië, met Montefalco als onbetwiste bakermat. Het is een oud ras waarvan de herkomst niet helemaal vaststaat: sommige bronnen denken aan een introductie door Franciscaanse monniken, andere aan Griekse oorsprong. Zeker is dat de druif eeuwenlang vrijwel uitsluitend lokaal werd geteeld en zelfs bijna verdween, tot wijnmakers in de regio het ras nieuw leven inbliezen. Genetisch staat Sagrantino op zichzelf; ondanks vergelijkingen met Sangiovese of Montepulciano is er geen verwantschap aangetoond. De druif heeft een dik vel, kleine trossen en kleine bessen, wat direct verklaart waarom de wijnen zo geconcentreerd van kleur en structuur zijn.

Hoe smaakt Sagrantino?

Wie Sagrantino proeft, herkent meteen waarom deze druif geldt als een van de meest tanninerijke ter wereld. Samen met Tannat behoort Sagrantino tot de druiven met de hoogste tanninewaarden die er zijn, ruwweg het dubbele van wat je in een stevige Cabernet Sauvignon aantreft. Dat geeft jonge wijnen een stevige, soms wat strenge grip in de mond, met een bijna korrelige structuur die de speekselklieren flink aan het werk zet. Aromatisch vind je donker fruit als kersen, bramen en pruimen, vaak gecombineerd met rokerige, kruidige en tabaksachtige tonen. De kleur is doorgaans dieprood tot bijna ondoorzichtig zwart, met paarse gloed bij jonge wijnen. Naast de stevige tannine valt ook de frisse zuurgraad op, die de wijn in balans houdt en een belangrijke sleutel is tot het bewaarpotentieel. Met wat leeftijd op de fles verzachten de tannines en komen kruidige, aardse en soms lichte drop- of inktachtige nuances naar voren.

Waar wordt Sagrantino verbouwd?

Sagrantino is vrijwel synoniem met Montefalco in Umbrië; daarbuiten kom je het ras nauwelijks tegen, met uitzondering van een paar kleine experimentele aanplantingen elsewhere in de wereld. Voor de precieze invloed van bodem en klimaat op het karakter van de wijn verwijzen we je graag naar de regiopagina van Umbrië, want dat is waar die informatie thuishoort.

Hoe wordt Sagrantino gevinifieerd?

Van Sagrantino bestaan traditioneel twee heel verschillende stijlen. De droge, secco-stijl is de vorm die je nu het vaakst tegenkomt: de druiven worden laat geoogst zodat ze volledig kunnen rijpen, waarna een langere schilcontact-maceratie nodig is om de forse tannines uit de dikke schillen te temmen en tot iets fluwelers te verzachten. Aansluitend krijgt de wijn vaak een langere rijping op eikenhouten vaten, soms gevolgd door verdere rust op de fles, om de structuur te laten integreren en de smaak te laten verdiepen. Er bestaat ook een zoete, historisch oudere variant, de passito: hier worden de druiven na de oogst enkele weken tot maanden te drogen gelegd op rieten matten, waardoor het sap indikt en geconcentreerder en zoeter wordt. Dat appassimento-proces vraagt precisie en geduld, want de bessen mogen niet beschimmelen en moeten gelijkmatig indrogen. Het resultaat is een dieprode, siroopachtige wijn met jam-, krenten- en kruidige tonen, waarin de van nature stevige tannine mooi wordt opgevangen door restsuiker en concentratie. Beide stijlen laten zien dat vinificatie bij Sagrantino vooral gaat om het beheersbaar maken van een druif die van zichzelf weinig compromissen kent.

Waar past Sagrantino bij?

Door de stevige tannine en de rijke, kruidige smaak vraagt Sagrantino om gerechten met een flink tegengewicht. Denk aan langzaam gestoofd wild, konijn of lamsvlees, aan pasta met een pittige ragù, of aan gerechten met truffel, die de aardse kant van de wijn goed opvangen. Ook gerijpte, pittige kazen doen het goed naast een glas Sagrantino, omdat het vet en de zoutigheid de tannines temperen. De zoete passito-versie vraagt om een heel andere combinatie: denk aan pure chocolade, gedroogde vruchten of eenvoudige, niet te zoete koekjes, waarbij de wijn zelf de rol van dessert bijna overneemt.

Waar let je op bij het kiezen van Sagrantino?

De grootste valkuil bij Sagrantino is ongeduld: een jonge fles kan door de stugge tannine als hard en onvriendelijk overkomen, terwijl diezelfde wijn na wat jaren op de fles juist rond en gelaagd kan zijn. Check daarom altijd of je een fles zoekt om nu te openen of om weg te leggen, en schenk een jonge Sagrantino ruim van tevoren in de karaf. Let ook goed op of je een droge Montefalco Sagrantino in handen hebt of de zoete passito-versie, want dat zijn twee totaal verschillende wijnstijlen die niet zomaar uitwisselbaar zijn aan tafel. Bij gemengde wijnen, zoals een Umbrische rosso waarin Sagrantino wordt gecombineerd met andere druiven, bepaalt het aandeel Sagrantino sterk hoeveel structuur en donker fruit je mag verwachten; hoe hoger dat aandeel, hoe krachtiger en tanninerijker de wijn doorgaans uitpakt.

Veelgestelde vragen

Is Sagrantino droog of zoet?

Beide komen voor. De meeste Sagrantino di Montefalco die je nu vindt is droog, met een stevige, tanninerijke structuur. Daarnaast bestaat de traditionele zoete passito-versie, gemaakt van gedeeltelijk gedroogde druiven, die veel geconcentreerder en zoeter van smaak is.

Op welke temperatuur schenk je Sagrantino?

Een droge Sagrantino komt het best tot zijn recht rond de 16 tot 18 graden, dus net iets koeler dan kamertemperatuur, zodat de tannines niet extra hard overkomen. De zoete passito-versie schenk je wat frisser, ongeveer 12 tot 14 graden, zodat de zoetheid niet plakkerig aanvoelt.

Welk glas past bij Sagrantino?

Kies een groot, wijdbuikig glas, zoals je ook bij een Barolo of Brunello zou gebruiken. De ruime kom geeft de wijn de kans om zuurstof op te nemen, wat de stevige tannines verzacht en de kruidige, fruitige aroma’s beter naar voren laat komen. Voor de zoete passito is een kleiner dessertwijnglas juist praktischer, omdat je daar met kleinere hoeveelheden werkt.

Hoe lang kun je Sagrantino bewaren?

Dankzij de hoge tannine en levendige zuurgraad kan een goed gemaakte droge Sagrantino makkelijk een aantal jaar op de fles verder rijpen en soms wel een decennium meegaan. Hoeveel precies hangt sterk af van de producent en de jaargang, dus dat kun je het best per fles beoordelen. Zoete passito-versies staan bekend als bijzonder houdbaar en kunnen eveneens lang wegliggen.

Met welke druiven wordt Sagrantino geblend?

Puur gebotteld staat Sagrantino als DOCG-wijn helemaal op zichzelf, maar in bredere Umbrische rode wijnen wordt de druif ook gecombineerd met bijvoorbeeld Sangiovese en Merlot. Zo’n blend is doorgaans toegankelijker en ronder dan een pure Sagrantino, omdat de andere druiven de forse tannine verzachten.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

Omdat Sagrantino zich vrijwel volledig beperkt tot Umbrië, zitten de stijlverschillen minder in de streek en meer in de keuze van de producent: meer of minder houtrijping, langere of kortere schilcontact-maceratie, en de keuze voor de droge secco- of de zoete passito-stijl. Voor de invloed van bodem en klimaat op die stijl verwijzen we je naar de regiopagina van Umbrië.