Wenen

Wenen is een unicum in de wijnwereld: nergens anders vind je een hoofdstad waar binnen de eigen gemeentegrenzen op serieuze schaal wijn wordt verbouwd. De wijngaarden liggen verspreid over de noordwestelijke heuvels rond de Donau en over een paar zuidelijkere plekken, en ze zijn allang niet meer alleen decor voor een gezellige Heuriger. De afgelopen decennia is er hard gewerkt aan kwaliteit, met als resultaat een wijnbouwgebied dat inmiddels serieus meetelt binnen Oostenrijk.

Kenmerkend voor Wenen is de combinatie van stedelijke nabijheid en verrassend gevarieerd terroir. Op de hellingen richting de Wienerwald vind je andere bodems dan aan de oostkant van de stad, en dat vertaalt zich direct in de stijl van de wijnen. De Donau zorgt voor koelte en luchtcirculatie, terwijl de zuidelijker gelegen wijngaarden meer profiteren van warmte uit de Pannonische vlakte. Die spreiding maakt Wenen als wijnbouwgebied veelzijdiger dan je op basis van de stadsgrenzen zou verwachten.

Wijnbouw in Wenen

De wijnbouw in en om Wenen is nauw verweven met de geschiedenis van de stad. Al in de late middeleeuwen stonden er wijnstokken binnen de oude stadsmuren, en tegenwoordig heeft de wijnbouw zich verplaatst naar de buitenwijken, waar de wijngaarden ook een rol spelen in het behoud van een groene rand rond de stad. Bekende hellingen zijn de Nussberg en de Kahlenberg op de rechteroever van de Donau, en de Bisamberg op de linkeroever, elk met een net iets ander klimaat en bodemtype. Opvallend is dat het merendeel van de productie wit is, met daarnaast een kleiner maar niet onbelangrijk aandeel rode wijn.

Wat Wenen echt onderscheidt van andere wijnsteden is de gemengde aanplant, bekend als Gemischter Satz. Bij deze traditie staan meerdere druivensoorten in één en dezelfde wijngaard, worden ze samen geoogst en ook samen vergist. Dat is geen romantisch relict maar een bewuste keuze: door de wisselende rijping en zuurgraad van de verschillende rassen ontstaat een evenwichtiger wijn, met meer diepte dan een enkele druif vaak biedt. Sinds enkele jaren valt de beste uitvoering hiervan, de Wiener Gemischter Satz, onder een eigen DAC-status, wat betekent dat er strikte regels gelden voor herkomst en samenstelling.

De belangrijkste wijnlanden

Wenen is onderdeel van Oostenrijk, en wie zich breder wil verdiepen in wat dit land te bieden heeft, kan het beste de landpagina van Oostenrijk raadplegen. Binnen Oostenrijk deelt Wenen de aandacht met bekende gebieden als Burgenland, met eigen tradities en een eigen karakter. Voor wie Wenen wil plaatsen naast andere Europese hoofdsteden met wijntraditie, of juist naast grotere wijnlanden zoals Frankrijk of Italië, geldt vooral dat de schaal hier klein blijft; het gaat om een compact gebied met een heel specifiek profiel.

Stijlen en druiven

Grüner Veltliner en Riesling zijn de twee witte rassen die je in Wenen het vaakst als aparte, single variety wijn tegenkomt, vaak fris en met een strakke zuurgraad. Daarnaast duiken in de Gemischter Satz regelmatig Weissburgunder, Traminer en Chardonnay op, in wisselende verhoudingen die sterk afhangen van de specifieke wijngaard en de keuze van de producent. Op de Bisamberg, ten noorden van de Donau, ligt de nadruk vaker op Bourgondische rassen zoals Chardonnay, terwijl de kalkrijke bodems richting het westen van de stad juist Grüner Veltliner en Riesling bevoordelen. Bij rode wijn zie je Zweigelt, Blauer Burgunder en incidenteel Cabernet Sauvignon, met resultaten die per wijngaard en per producent flink kunnen verschillen.

Serveertemperatuur is bij deze wijnen geen bijzaak. Een fris bedoelde Gemischter Satz of Grüner Veltliner komt het best tot zijn recht rond de acht tot tien graden, in een middelgroot wit wijnglas dat de aroma’s kans geeft om zich te ontvouwen zonder de frisheid te verliezen. Ga je richting een meer Bourgondisch geprofileerde Gemischter Satz, met wat weegvermogen door Chardonnay of Pinot Blanc, dan doet een iets ruimer glas en een graad of twee hoger recht aan die structuur. Rode wijn uit Wenen, met Zweigelt als bekendste vertegenwoordiger, vraagt meestal om een gewone rode wijntemperatuur, niet te warm geschonken, om de frisheid van het fruit te bewaren.

Een veelgemaakte fout is om alle Weense witte wijn als lichtvoetig terrasgoed te beschouwen. Een Gemischter Satz van een wijngaard met oude stokken en gerichte selectie kan aanzienlijk meer diepgang en spanning hebben dan de gemiddelde toeristische Heuriger-wijn, en verdient dan ook wat meer aandacht bij het serveren. Bewaarpotentieel is sterk afhankelijk van stijl: eenvoudige, frisse uitvoeringen drink je het best relatief jong, terwijl geselecteerde lagenwijnen met meer structuur en soms houtcontact wel een paar jaar kunnen liggen. Rijping op de fijne gist, zoals bij sommige Gemischter Satz gebeurt, kan een wijn extra body en een langere afdronk geven, maar dat verschilt per fles en moet je dus per etiket bekijken.

Veelgestelde vragen

Welke landen maken de bekendste wijnen rond Wenen?

Wenen ligt in Oostenrijk, en de stad vormt daarbinnen een eigen, kleinschalig wijnbouwgebied naast bijvoorbeeld Burgenland. Voor een breder beeld van wat Oostenrijk als wijnland te bieden heeft, kun je het best de landpagina van Oostenrijk bekijken.

Wat kenmerkt wijn uit Wenen?

Het meest kenmerkende is de gemengde aanplant, waarbij meerdere druivensoorten samen in één wijngaard groeien, samen geoogst worden en samen vergist worden tot Gemischter Satz. Dat levert wijnen op met een gelaagd karakter dat verschilt per wijngaard, afhankelijk van welke rassen er precies gemengd zijn en hoe de bodem daar is.

Is wijn uit Wenen vooral wit of ook rood?

De productie in Wenen is overwegend wit, met Grüner Veltliner, Riesling en de gemengde Gemischter Satz als belangrijkste stijlen. Er wordt ook rode wijn gemaakt, met Zweigelt als meest gebruikte druif, al is het aandeel kleiner dan dat van witte wijn.

Wat is het verschil tussen Gemischter Satz van de Nussberg en van andere hellingen?

De Nussberg ligt aan de noordwestkant van de stad, direct langs de Donau, en de kalkrijke ondergrond met een laag verweerde zandsteen geeft de wijnen daar vaak een wat meer gestructureerd, soms Bourgondisch karakter. Op andere locaties, zoals richting het westen van de stad, ligt de nadruk eerder op frisheid en directe fruitigheid, vooral wanneer Grüner Veltliner en Riesling de boventoon voeren.

Hoe herken je een serieuze Gemischter Satz tussen de eenvoudige varianten?

Let op vermeldingen van een specifieke wijngaard of helling op het etiket, zoals de Nussberg, en op de aanduiding Wiener Gemischter Satz DAC, wat wijst op een beschermde herkomst met strikte regels. Wijnen zonder die aanduiding zijn niet per se slechter, maar vallen buiten dat kwaliteitskader en zijn vaker bedoeld als eenvoudig, jong te drinken glas.

Bij welke gerechten past wijn uit Wenen goed?

De frisse witte stijlen, inclusief de lichtere Gemischter Satz, doen het goed bij vis, salades en de lokale Oostenrijkse keuken, terwijl de meer structuurrijke lagenwijnen ook naast stevigere gerechten overeind blijven. Rode Weense wijn, met zijn fruitige karakter, leent zich prima voor gerechten waar je normaal een lichte tot middelzware rode wijn bij zou schenken.