Sicilië

Waar ligt Sicilië?

Sicilië is het grootste eiland in de Middellandse Zee en ligt ten zuiden van de punt van de Italiaanse laars, gescheiden door de smalle Straat van Messina. Het eiland heeft een lange wijnbouwgeschiedenis die teruggaat tot de Feniciërs, die rond 800 voor Christus de eerste wijnstokken meebrachten, waarna Grieken en Romeinen de wijnbouw verder uitbouwden. Die geschiedenis is nog steeds voelbaar: bijna overal op het eiland vind je wijngaarden, van de kust tot diep in het heuvelachtige binnenland. Met zo’n 100.000 hectare aan wijngaarden is Sicilië bovendien de grootste wijnregio van Italië.

Het eiland wordt van oudsher opgedeeld in drie historische valleien, en binnen die driedeling vind je een enorme variatie aan microklimaten en landschappen. In het oosten domineert de vulkaan Etna het beeld, terwijl je richting het westen bij Marsala en Pantelleria juist vlakkere, mediterrane kustlandschappen tegenkomt. Die spreiding in ligging verklaart meteen waarom Siciliaanse wijnen zo verschillend kunnen smaken, ook al komen ze van hetzelfde eiland.

Klimaat en bodem

Sicilië kent een warm mediterraan klimaat met veel zon en relatief weinig neerslag, ideaal voor gezonde, rijpe druiven. Toch is dat beeld van eeuwige zon te simpel: hoogteverschillen en de nabijheid van zee zorgen voor verkoeling die je op een zuidelijk eiland niet meteen zou verwachten. Vooral rond de Etna, met wijngaarden tussen ongeveer 600 en 1000 meter hoogte, ligt de temperatuur al snel enkele graden lager dan elders op het eiland, met een groot verschil tussen dag en nacht dat de druiven helpt hun zuren te behouden.

De bodem is minstens zo bepalend als het klimaat. Rond de Etna vind je vulkanische grond die door eeuwen van uitbarstingen een unieke, mineraalrijke samenstelling heeft gekregen, arm aan organisch materiaal maar rijk aan ijzer, kalium en silicium. Verderop op het eiland wisselen kalksteen, klei en zand elkaar af, elk met een eigen invloed op structuur en smaak van de wijn. Deze bodemdiversiteit is precies waarom je bij Sicilië nooit kunt spreken over dé stijl van het eiland; de ondergrond verandert soms van perceel tot perceel.

Wat deze bodems en klimaten voor jou als proever betekenen: vulkanische grond geeft vaak een rokerige, minerale ondertoon en meer spanning in de wijn, terwijl de kalk- en kleibodems in het westen doorgaans wat ronder, zachter fruit opleveren. Als je die twee stijlen naast elkaar proeft, versta je meteen waarom terroir op Sicilië geen loze term is.

Welke druiven groeien er in Sicilië?

Sicilië telt meer dan zestig inheemse druivenrassen, een ongekende rijkdom die nergens anders in Italië zo groot is. Nero d’Avola is verreweg de bekendste blauwe druif en levert krachtige, kruidige en zondoorstoofde rode wijnen met donker fruit en een stevige body. Grillo is de opkomende ster onder de witte druiven: fris, met citrus en bloemen, en soms een ziltige toets die verraadt hoe dicht de wijngaarden bij zee liggen.

Daarnaast kom je Zibibbo tegen, ook bekend als Muscat van Alexandrië, een aromatische druif die zowel droog als in zoete, geconcentreerde passito-stijl wordt gemaakt. Op de Etna groeien weer heel andere rassen: Nerello Mascalese en Nerello Cappuccio voor rode wijnen met elegantie en fijne tannines, en Carricante voor witte wijnen met een uitgesproken zuurgraad en minerale citrustonen. Naast deze inheemse rassen experimenteren steeds meer producenten met internationale druiven zoals Chardonnay, Cabernet Sauvignon en Syrah, vaak in blends met de lokale klassiekers.

Welke stijl hebben de wijnen uit Sicilië?

Siciliaanse wijnen combineren zonovergoten kracht met een verrassende frisheid, en dat contrast is precies wat het eiland zo interessant maakt. Rode wijnen op basis van Nero d’Avola zijn doorgaans vol, kruidig en rijk aan donker fruit, met een structuur die goed tegen een paar jaar fles bestand is. Rosé-wijnen van dezelfde druif zijn juist luchtiger en fruitiger, perfect voor wie een rode druif in een lichtere jas zoekt.

De witte wijnen lopen uiteen van de frisse, bloemige stijl van Grillo tot de gelaagde, mineralere Etna-witten op basis van Carricante. Zoete Zibibbo-wijnen, zoals de passito-stijl van Pantelleria, zijn geconcentreerd en aromatisch, met noten van gedroogd fruit en honing. Wat opvalt bij Sicilië is dat je zelden een wijn tegenkomt die eendimensionaal is: zelfs de meest toegankelijke flessen hebben vaak een kruidige of minerale laag die het verhaal van het eiland verraadt.

Een veelgemaakte fout is denken dat alle Siciliaanse rode wijn zwaar en alcoholrijk moet zijn. Wijnen van hoger gelegen percelen, of gemaakt met een lichte hand qua rijping op hout, kunnen verrassend verfijnd en fris uit de fles komen. Laat je dus niet leiden door het vooroordeel van ‘zuidelijk is zwaar’; kijk naar de druif en het gebied.

Waar past Sicilië bij?

Krachtige rode Nero d’Avola vraagt om een glas met voldoende buik, zodat het fruit en de kruidigheid de ruimte krijgen om zich te ontvouwen; serveer hem rond de sixteen tot achttien graden. Lichtere rosé en frisse witte wijnen zoals Grillo doe je juist recht met een iets kleiner glas en een temperatuur van acht tot tien graden, zodat de citrusfrisheid overeind blijft. Zoete Zibibbo-wijnen, zoals passito, serveer je gekoeld maar niet ijskoud, in een klein glas dat de aromatische intensiteit concentreert.

Op tafel zijn Siciliaanse wijnen een natuurlijke partner voor de lokale keuken: gegrilde vis en witte pasta’s vragen om de frisheid van Grillo of Carricante, terwijl stevigere vleesgerechten en pastasauzen met tomaat juist om de kracht van Nero d’Avola vragen. Zoete Zibibbo combineer je het mooist met gedroogd fruit of amandelgebak, zonder dat je in een dessertwijn-cliché hoeft te vervallen.

Bewaarpotentieel verschilt sterk per stijl en producent. Fruitige, jonge witte en rosé-wijnen drink je het liefst binnen een paar jaar na aankoop, terwijl geconcentreerde rode wijnen met meer structuur en houtrijping vaak baat hebben bij enkele jaren extra flesrijping. Zoete passito-wijnen kunnen door hun suiker- en zuurgehalte juist opvallend lang meegaan.

Veelgestelde vragen

Welke appellations liggen in Sicilië?

Sicilië telt één DOCG, Cerasuolo di Vittoria, gemaakt van een blend van Nero d’Avola en Frappato, en meer dan twintig DOC’s. De belangrijkste daarvan is de eilandbrede Sicilia DOC, die pas in 2011 werd ingesteld en zowel inheemse als internationale druiven toestaat. Daarnaast ken je specifieke gebieden zoals Etna DOC voor de vulkaanwijnen, Marsala DOC voor de historische versterkte wijn, en Pantelleria DOC voor de zoete Zibibbo-passito.

Welke jaargangen zijn sterk in Sicilië?

Dat verschilt sterk per producent en microklimaat, en verdient dus altijd een blik op het etiket van de specifieke fles die je in handen hebt. Een warme, droge zomer levert doorgaans rijper fruit op, terwijl een koeler jaar met meer regenval juist frissere, minder geconcentreerde wijnen geeft. Vraag bij twijfel gerust naar de kenmerken van een specifieke jaargang voordat je een fles kiest.

Op welke temperatuur schenk je wijn uit Sicilië?

Krachtige rode wijnen zoals Nero d’Avola komen het best tot hun recht rond de zestien tot achttien graden, iets koeler dan kamertemperatuur. Frisse witte wijnen en rosé schenk je tussen de acht en tien graden, terwijl minerale Etna-witten iets warmer mogen, rond de tien tot twaalf graden, zodat de complexiteit niet wegvalt. Zoete passito-wijnen serveer je gekoeld, ergens tussen de acht en tien graden.

Hoe lang kun je wijn uit Sicilië bewaren?

Lichte, fruitige witte wijnen en rosé drink je bij voorkeur binnen een paar jaar, terwijl geconcentreerde rode wijnen met meer tannine en structuur best wat langer op de fles mogen liggen. Zoete Zibibbo-wijnen, zoals passito, danken hun bewaarpotentieel aan het hoge suiker- en zuurgehalte en kunnen verrassend lang mee. Bewaar wijn altijd liggend, koel en donker, ongeacht de stijl.

Wat maakt Sicilië anders dan naburige streken?

Waar veel Italiaanse wijnstreken op het vasteland zich richten op een klein aantal klassieke druiven, valt Sicilië op door de combinatie van tientallen inheemse rassen met een enorme diversiteit aan bodems en hoogteliggingen op één relatief compact eiland. De vulkanische invloed van de Etna is bovendien uniek binnen Italië en zorgt voor een stijl die soms meer aan koelere wijngebieden doet denken dan aan een zuidelijk eiland. Die combinatie van mediterrane warmte met verrassende frisheid onderscheidt Sicilië van andere zuidelijke Italiaanse streken zoals Campania of Abruzzo.